Blog . Kevin Amendt

Dagblad de Limburger zaterdag, 26 november 2011
door Daan de Hulster

HISTORISCHE WEG ‘Een omgewaaide boom zou de cultuurhistorische waarde enorm aantasten’

Een metershoge in mergelwanden uitgehouwen holle weg in het Bemelerbosch is volgende week weer vrij van gevaar.In de negentiende eeuw was de weg onderdeel van de doorgaande route van Maastricht naar Aken.

Landschapsverzorger Marco Bego legt een dikke ketting om een tientallen meters hoge boom in het Bemelerbosch. Met een kettingzaag scheidt
hij de lange boomstam nét niet van de stronk. Na Bego’s teken trekt een tractor de boom naar beneden en is opnieuw een potentieel gevaar
geweken voor de beneden gelegen in mergelwanden uitgehouwen holle weg.

Tot volgende week zijn Bego en collega John Schaaks van de Stichting Instandhouding Kleine Landschapselementen in Limburg (IKL) bomen aan het verwijderen in het Bemelerbosch. Ze doen dit om de tussen twee mergelwanden uitgehouwen historische weg, in de negentiende eeuw onderdeel van de weg van Maastricht naar Aken, te beschermen tegen omvallende bomen. Als die omwaaien, kunnen de mergelwanden ernstig beschadigd raken. Het pad moet bovendien weer begaanbaar worden voor wandelaars. Bego en Schaaks krijgen hulp van twee door de  Maastrichtse Toeleveringsbedrijven (MTB) geleverde hoveniers.

Het is een specialistische klus, vertelt Bego. „In principe is dit dagelijks werk, maar de helling maakt het lastig.” Volgens Bego zijn de werkzaamheden van belang om de cultuurhistorische waarde van het pad te behouden. „Stel dat een boom omwaait: de wortels die dan meekomen zorgen voor een enorme ravage.”

Volgens de mannen is vertrouwen in elkaar belangrijk bij deze klus. Ze moeten veilig staan op het moment dat een boom wordt neergehaald:
van de heuvel springen is immers geen optie. De 10.000 euro kostende klus, betaald door IKL, provincie en de gemeente Eijsden-Margraten, is ook nog eens goed voor de natuur. Door de extra lichtinval die ontstaat, groeit de beschermde tongvaren beter. En de omgezaagde bomen? Die verkoopt IKL aan particulieren als brandhout.

Maas, kalksteen en prachtige vergezichten

Altijd al gevraagd hoe het landschap van Margraten ontstaan is tot wat het nu is? Ga dan mee op de excursie die op zondag 17 oktober rond Cadier en Keer wordt georganiseerd. Tijdens de wandeling gaat een deskundige gids op toegankelijke wijze in op grote rol van de Maas en de vroegere Krijtzee. De tocht voert langs fraaie vergezichten, gesteenten, insnijdingen en diverse ondergrondse groeves. De excursie begint om 10.00 uur bij het Raadhuisplein in Cadier en Keer. De tocht is een eerbetoon aan Sjeuf Felder, een van de bekendste geologen van Nederland, die deze tocht op papier zette.
Op diverse plekken krijgen we via mooie vergezichten over het Maasdal een goede indruk van de sporen die de Maas achterliet toen ze delen van het landschap vormgaf. Deze rivier was en is nog steeds een bepalende factor in het Limburgse landschap.

De tocht voert langs oude kloosters, Kruiswegstaties die uit lokale mergelblokken zijn opgebouwd en de Keerderberg, de oostelijke helling van de Maas. Omdat in deze helling de mergel vrijwel overal aan de oppervlakte komt, hebben hier diverse delfstofwinningen plaatsgevonden. We komen langs de de ondergrondse Bakkerboschgroeve, Scharnderberggroeve uit de17e eeuw., de Nieuwe groeve en de Heerderberggroeve. Het markante is dat de laatste twee groeves met elkaar verbonden zijn. In tijden van onrust en oorlog verschansten de mensen met hun vee zich in deze onderaardse gangen.

De gids verhaalt over het kleurrijke verleden van deze groeves, die thans nog een functie hebben als wijnkelder of Lourdesgrot. De groeves die we passeren bestaan uit de kalksteen uit de formatie van Maastricht en zijn rijk aan fossielen. Het werd en wordt nog steeds gebruikt als bouwsteen, meststof en in de keramische en cement-industrie. In de groeves zijn op diverse plekken losse knollen vuursteen te zien. Vuursteen is een bijzonder gesteente. Veel harder dan staal, maar ook breekbaar als glas. Voor onze voorouder uit de prehistorie het ideale materiaal om werktuigen als speerpunten, messen en bijlen van te maken.

De gids Jan Nillesen is ruim 55 jaar bezig met geologie en leidt al 20 jaar geologische wandelingen. Nillesen was onder meer betrokken bij de opgravingen van de vuursteenmijnen van Gronsveld.  De excursie is een eerbetoon aan zijn vriend, de bekende geoloog Sjeuf Felder, die in mei 2009 overleed.

Deelname
De excursie begint om 10.00 uur en duurt tot ongeveer 13.00 uur. Het startpunt is het Raadhuisplein in Cadier en Keer (Margraten). Er is voldoende parkeergelegenheid. Deelname is gratis.

Wandelboekje
Heeft u de smaak te pakken gekregen en wilt u verder wandelen langs breuken, dalen en groevewanden, dan kan dat aan de hand van het wandelboekje ‘Bodemschatten van Zuid-Limburg’. Via de zes wandelingen uit dit boekje, variërend van 9 tot 14 km., krijgt u goed beeld van de rijkdom aan geologische monumenten die voor de toevallige passant vaak verscholen blijven. Deze elementen worden op een eenvoudige manier beschreven. Kortom, een leuk boekje om zelf te hebben of om cadeau te geven. Het boekje is voor € 5,95 verkrijgbaar bij de Zuidlimburgse VVV kantoren en het Natuurhistorisch Museum Maastricht. Het boekje is ook voor en na de wandeling verkrijgbaar. Dit boekje is uitgebracht door het Natuurhistorisch Museum Maastricht, de VVV Zuid-Limburg en de stichting Instandhouding Kleine Landschapselementen in Limburg (IKL).

Voor meer informatie: stichting IKL 0475-386430

Bron: www.ikl-limburg.nl/…geologische-excursie-in-de-sporen-van-sjeuf-felder

Het IKL (Instandhouding Kleine Landschapselementen in Limburg) heeft vanaf 2003 gewerkt aan de Limburgse mergelgroeven. Hierbij werden 60 groeve ingangen ‘hersteld’ (=aangepast naar de wensen van het IKL, e.d.). Doel was het tegengaan van vernieling van opschriften en verstoring van vleermuizen door ongewenste bezoekers, en het voorkomen van onveilige situaties.

In het project dat nu ten einde loopt werden de meest directe bedreigingen weggenomen. Het werk varieerde tussen het openmaken van dichtgeslibte ingangen, het herstel en plaatsen van toegangspoorten, stabiliseren van groeve-pilaren die dreigden te bezwijken, het opschonen van de bovengelegen begroeiing en de afsluiting van gevaarlijke gebieden. Hierbij werd samengewerkt met groeve-eigenaren: particulieren, Stichting ir. D.C van Schaïk, het Limburgs Landschap, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en diverse gemeenten.

Met de versteviging van de ingangspartij en het stabiliseren van enkele groevepilaren in de beroemde Maastrichtse Groeve de Schark is een einde gekomen aan een grootschalig herstelproject van de Zuid-Limburgse kalksteengroeven. In de afgelopen vijf jaar heeft de stichting IKL met vrijwilligers van de Studiegroep Onderaardse Kalksteengroeven (SOK) gewerkt aan zestig van de 556 in Nederland bekende groeve-ingangen. De kosten van de opknapbeurt bedroegen een miljoen euro.

De provincie Limburg (Provinciaal erfgoedbeleid), Europa (SGB, SOSII) steunden dit initiatief en met aanvullende middelen van IKL en de Nationale Postcode Loterij en beperkte bijdragen van eigenaren werd voor dit project 1 miljoen euro verzameld. Met het werk kon een belangrijk deel van het onderaardse ecologisch en cultuurhistorisch erfgoed worden veiliggesteld.

Groeve de Schark

De afgelopen weken is gewerkt in Groeve De Schark (St Pietersberg, Maastricht). De groeve is een belangrijke overwinteringsplaats voor vleermuizen, bevat kunsthistorische objecten en is bekend als oorlogsmonument. In een kapel in de groeve vond tot 2007 jaarlijks een herdenkingsdienst plaats met Kerstmis. In deze dienst worden de honderden Amerikaanse soldaten van de Old Hickory herdacht die eind 1944 sneuvelden in de velden en wouden van de Ardennen. Voor vertrek naar het front woonden nogal wat soldaten hier in deze groeve hun laatste Kerstviering bij. In 2007 werd de groeve gesloten vanwege de instabiliteit van een aantal gangen in het stelsel.

Instortingsgevaar ondergronds landschap

De aanleiding van dit project was een grootschalige inventarisatie van alle groeves door de SOK. In de periode 2003 tot 2005 stak een veldgroep van 35 vrijwilligers van de Studiegroep Onderaardse Kalksteengroeven (SOK) van het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg 1600 uur in het onderzoek naar de toestand van alle 556 groeve-ingangen. Naast de betekenis voor de natuur, geologie en de cultuurhistorie keken ze naar de veiligheid van de ingangen en mogelijk instortingsgevaar.

De conclusie van de onderzoekers was dat een herkenbaar ‘onderaards landschap’ niet behouden kan worden zonder gericht herstel en planmatig beheer. In totaal droeg de SOK 207 ingangen aan, waarvoor maatregelen nodig zouden zijn. In de afgelopen periode stonden diverse overheden en instanties borg voor het programma voor het herstel, de inrichting en het beheer van 60 ingangen die de eerste prioriteit kregen. Door het herstelwerk en het duurzaam beheer door de eigenaren en actieve vrijwilligers kunnen deze onderaardse cultuurlandschappen ook voor de generaties na ons (be) leefbaar blijven.

Bron: www.ikl-limburg.nl/…herstelproject-zuid-limburgse-kalksteengroeves

De mergelwinning in groeve ‘t Rooth zal in het vervolg niet meer plaatsvinden met explosieven. Het ‘boren en schieten’ wordt vervangen door vergraven, dit is afgesproken in een overeenkomst met de gemeente Margraten. Er zullen daardoor geen trillingen meer plaatsvinden, waardoor deze laatste fase van de ontginning minder overlast gaat geven.

In het verleden waren afspraken gemaakt met de provincie over de voorziening van mergel, een belangrijke grondstof, maar nu wordt gekeken naar nieuwe producten waar het bedrijf geen mergel voor nodig heeft. Over 7 jaar stopt de mergelwinning in ‘t Rooth  en het is de bedoeling om in de verlaten groeve een natuurgebied te creëren met extensieve recreatie mogelijkheden voor de mens. Donderdag krijgen omwonenden te horen wat volgens de plannen het eindresultaat over een aantal jaar is.

Bron: L1

Doordat het ‘boren en schieten’ wordt vervangen door vergraven is het niet meer mogelijk fossielen te zoeken in groeve ‘t Rooth.

Groeve ‘t Rooth breidt zich uit, richting Gasthuis. Het plateau wordt toch nog een stukje afgegraven. Op dit moment worden de deklagen verwijderd. De gebruikelijke werkwijze in Groeve ‘t Rooth was het zogenaamde schieten, de mergel los maken van de berg door middel van explosieven. Daardoor ontstond de mogelijkheid om fossielen in de brokstukken te zoeken. Dat is verleden tijd, de mergel gaat nu afgegraven worden door graafmachines. Onderstaande foto’s geven een beeld van de huidige situatie.

Deze weg is reeds verdwenen, het plateau richting rechts zal verdwijnen.

Het hekwerk toont de grens tot waartoe wordt afgegraven. Op de achtergrond de bebouwing van het gehucht Gasthuis, dat door de nieuwe concessie zowat op de rand van de afgraving komt te liggen. De nieuw aangelegde asfalt weg vervangt zijn voorganger, die door de afgraving verdwenen is. (Foto: Kevin Amendt)

De deklaag wordt verwijderd alvorens men kan starten met het afgraven van de eronder liggende mergelsteen. (Foto: Kevin Amendt)

Rechts het oude deel van Groeve ‘t Rooth, links het deel van de nieuwe concessie. (Foto: Kevin Amendt)

Deze wei zal tot aan het hekwerk verdwijnen. (Foto: Kevin Amendt)

De vordering van de afgraving. (Foto: Kevin Amendt)

(Foto: Kevin Amendt)